Kinderen tekenen een tuin het beste als ze eerst één echt blad, één echte bloem en één echte boomkruin hebben bekeken, in plaats van meteen een gestileerde cartoon na te tekenen. Vanuit die waarneming maken ze eenvoudige vormen die wél kloppen. Begin dus niet met het papier, maar met even naar buiten gaan.
De neiging is om een tuin vol te tekenen met bloemetjes langs een rechte lijn. Dat werkt averechts, want kinderen krijgen dan geen gevoel voor hoe een plant er echt uitziet: de bocht van een blad, de ronde kroon van een boom, de open vorm van één enkele bloem. Eén goed bekeken vorm levert meer op dan tien snel getekende bloemen naast elkaar.
Eerst kijken, dan pas de lijn
Laat een kind een blad van dichtbij zien — bijvoorbeeld van een hosta of een eik — en vraag wat het ziet: nerf, rand, de punt. Pas als dat helder is, mag het potlood erbij. Die volgorde, eerst kijken, dan benoemen en pas dan tekenen, maakt het verschil tussen een plakkaat en een tekening die ergens op lijkt.
Het helpt om met één vorm per keer te werken. Wie tegelijk een bloem, een boom en gras probeert, raakt het overzicht kwijt. Eén vorm, één poging, daarna pas de volgende.
Een handige truc: leg het blad even op het papier en laat het kind de buitenrand met een vinger natrekken vóór het tekent. Dan voelt het de bocht van de vorm voordat het die na moet tekenen. Bij een bloem werkt hetzelfde: eerst de blaadjes tellen en de ronding volgen, pas daarna de lijn zetten. Voelen vóór tekenen maakt de stap van waarneming naar papier een stuk kleiner.
Drie vormen die elke tuin tekenbaar maken
Elke tuin laat zich terugbrengen tot drie basisvormen. Wie die herkent, kan vrijwel elke beplanting tekenen zonder vast te lopen.
- Het blad als ellips. Een blad is geen cirkel maar een ellips met een nerf erdoorheen. Oefen samen één ellips, en een kind kan een hele border vullen.
- De bloem als cirkel met blaadjes. Eén middenpunt met blaadjes eromheen is genoeg. Kijk daarvoor samen naar voorbeelden van vaste planten, want de vorm van een echte bloem is ronder en losser dan kinderen uit zichzelf tekenen.
- De boom als wolk op een stam. Een boomkruin is geen dichte cirkel maar een onregelmatige wolk. Laat een kind eerst een paar kruinvormen naast elkaar zetten voordat het er één kiest.
Wie deze drie vormen combineert, kan in principe elke tuin opbouwen: een rij bomen als wolken op stammen, daaronder wat bloemen als cirkels met blaadjes, en hier en daar een blad-ellips voor een struik. Het kind hoeft niet elk detail te vangen; het moet de vorm herkennen en vereenvoudigen. Dat is precies de vaardigheid die een latere tekening veel sterker maakt dan een gekopieerde cartoon.
Passend per leeftijd
Wat haalbaar is, hangt af van de leeftijd. Houd de opdracht daar bewust klein bij.
- Onder de zes. Eén vorm per keer. Begin met de boom als wolk op een stam — die geeft het snelst een herkenbaar resultaat en houdt het kind erbij.
- Zes tot acht. Combineer twee vormen, bijvoorbeeld een boom en twee bloemen. Laat het kind zelf de plek kiezen waar de boom komt.
- Vanaf acht. Voeg diepte toe: één boom voor en één kleiner erachter. Zo leert het kind dat iets verder weg kleiner wordt getekend.
Dwing een kind niet om mooi te werken. Het doel is dat het leert kijken naar vorm, niet dat er een gaaf plaatje uitkomt. Een herkenbare, ietwat scheve boom is een grotere overwinning dan een strakke maar levenloze tekening.
Kies vormen die bij het kind passen
Laat een kind tekenen wat het zelf herkent, niet wat volwassenen mooi vinden. Een kind dat van klimmen houdt, tekent liever een hoge kruin; een kind dat van kleine dingetjes houdt, kiest één bloem heel gedetailleerd. Vergelijk daarvoor samen verschillende bomen — een lage bolboom is voor een klein kind makkelijker te vangen dan een hoge, smalle den.
Van waarneming naar kleurplaat
Zodra de drie vormen zitten, is de stap naar een hele tuin klein. Begin met één boom, één bloem en wat gras, en vul pas bij als de basis staat. Wil je de sprong maken van echte tuin naar een inkleurblad, dan kun je een foto omzetten in een kleurplaat — handig om vanuit een echte opname van de eigen tuin een inkleurblad te maken. Voor wie eerst wil oefenen met bestaande vormen, ligt genoeg materiaal in de galerij.
Houd de eerste eigen tuintekening klein: één boom, twee bloemen, een stuk gras. Meer is voor de meeste kinderen van onder de acht jaar een berg te hoog. Liever één afgetekende boom dan een halve, volle tuin.
